Dalsza część historii miasta Malbork

Rozwój Stolicy Malbork Właściwy rozwój miasta następuje od 1309r. , kiedy to Krzyżacy przenieśli swoją stolicę z Wenecji do Malborka, który odtąd stał się stolicą państwa zakonnego. Wówczas to 14 września 1309r. Wielki mistrz Konrad von Feuchtwangen wraz z całą hierarchią zakonną zjawił się w nadnogackiej twierdzy, by nastałe utrwalić swe panowanie nad zagarniętymi ziemiaminad Bałtykiem. Przeniesienie to wywołało pewien kryzys, gdyż na krótko przed tą decyzją wprowadzono do reguły zakonnej przepis zabraniający wielkiemu mistrzowi samodzielnego przenoszenia swojej siedziby. Tym tłumaczyć należy to, że Konrad Beffart wybrany w 1311r. wielkim mistrzem wyjechał i aż do swej śmierci w 1324r. Rządził Zakonem nie z Malborka, lecz z Trewiru. Można więc powiedzieć, że nowa siedziba nie od razu stała się centrum Zakonu. Fakt przeniesienia głównych władz Zakonu do Malborka przyczynił się do rozwoju aglomeracji miejskiej i do tego, że jego głos na całoksztłt spraw państwowych był decydujący. Przeniesienie stolicy do Malborka spowodowało rozbudowę zamku i samego miasta. Wspaniała rezydencja stała się siedzibą wielkiego mistrza,centralnych władz Zakonu i wysokich dostojników państwowych pełniących odpowiedzialne funkcje w administracji państwowej. Oprócz wielkiego mistrza urzędowali tu: wielki komtur i podskarbi oraz szafarz malborskiodpowiedzialny za organizację handlu. . Zakon odgrywał niezmiernie ważną rolę w życiu miasta i jego mieszkańców. On to ustalał powoływanie typowo miejskich organizmów ustrojowych: rady, kolegium ławników i burmistrza. W swoich rękach zatrzymywał prawo patrolu nad miejską parafią, a tym samym, możliwość wyznaczenia osoby proboszcza. W dziejach urbanistyki Malborka zarządzane przez panów z zamku nazywano '' miastami tyrana''. Wprawdzie w czasie bezpośredniego zagrożenia mieszkańcy mogli liczyć (jak to miało miejsce w 1410r.) na schronienie w twierdzy, ale często ingerowanie dostojników zakonnych w wewnętrzne sprawy miasta traktowano jako ograniczenie uzyskanej wcześniej pewnej autonomii, a więc wolności. Oznacza to, że mariaż miasta z zamkiem nie zawsze był dla mieszkańców, mających ambicje pielęgnowania pewnej niezależności, powodem do chluby. Liczne podboje spowodowały, że Malbork stał się z czasem miejscem zbiorczym dla wszelkich wypraw krzyżowców – najpierw przeciw pogańskim prusom, a następnie innym państwom ościennym. Wszystko to sprawiło, że stolica państwa krzyżackiego stawała się w Europie uosobieniem wielkości i atrakcyjności, a równocześnie jego zaborczości. Równolegle z rozbudową zamku napływa do miasta, szczególnie w pierwszym ćwierćwieczu XIV w., wielu osadników, wśród krórych znajdowali się rzemieślnicy i kupcy. Nic więc dziwnego, że obecne Stare Miasto, rozciągające się na południe od kompleksu zamkowego, miało charakter rzemieślniczo – handlowy. W latach 1320 – 1330 otoczone uprzednio murem miasto zostało spięte basztami i wieżami bramnymi. Wjazd do miasta od strony południowej odbywał się Bramą Mariacką, zwaną rórnież Sztumską, a od strony wschodniej Bramą Garncarską, czyli Świętego Ducha. W pólnocno – zachodniej części miasta znajdowała się Brama Szewska sąsiadująca z terenem zamkowym. Od zamku oddzielała miasto fosa i mur oporowy zapobiegający obsuwaniu się ziemi. Od strony Nogatu mury i wał wzmocniono skarpami. Wlatach 1352 – 1383, za panowania Winrycha von Kniprode, mury obronne podwyższono, a od strony wschodniej wzmocniono siedmioma basztami trójbocznymi otwartymi od strony miasta. W 1365r. Miasto i zamek połączono w jeden system obronny. Wytyczone terytorium miejskie uzyskało kształt prostokąta. Przez całą długość miasta, równolegle do Nogatu bieglł rynek – ulica o wymiarach 32m x 340m. Na wytyczonych działkach powstały później domy o konstrukcji szkieletowej z podcieniami zwroconymi szczytami w stronę rynku. Strona wschodnia Malborka, ze zlokalizowanym tu gotyckim ratuszem, nosiła nazwę Niskich Podcieni. Pierzeję zachodnią z kościołem św. Jana nazywano Wysokimi Podcieniami. Dowy ze wspomnianymi Podcieniami służyły jako ciągi komunikacyjne dla pieszych, zwłaszcza w czasie deszczu i opadów śniegu. Równolegle do ulicy rynkowej przez zachodnią część miasta, od strony rzeki, przeprowadzono ul. Szewską, która wzięła swą nazwę od Bramy Szewskiej. Prowadziła ona z miasta na teren zamku, a stąd na zbudowany w 1335r. most znajdujący się między Basztami Mostowymi. Na wschód od głównej ulicy rynkowej przeprowadzono dwie ulice, które połączono przecznicami, z których żadna jednak nie pzebiegałaprzez miasto na całej szerokości. W południowo – zachodniej części, w pobliżu Bramy Mariackiej i murów otaczających miasto, stał w średniowieczu duży dom kupiecki, wzmiankowany w przekazach sprzed połowy XV w., jako Dwór Artusa – miejsce spotkań kupców i zamożnych mieszczan. Stary Ratusz Malbork W 1352r. Wielki mistrz krzyżacki Winrych von Kniprode założył przy ul. Szewskiej (w pobliżu kościoła św. Jana) tzw. Szkołę łacińską, która jako trwała ruina przetrwała do dnia dzisiejszego. W północno – zachodniej stronie miasta nad Nogatem, na pólnoc od szkoły łacińskiej, wytyczono miejsce na kościól i cmentarz grzebalny. Pierwotna budowla nie zachowała się. Obecny kościól św.Jana Chrzciciela, zbudowany na starych fundamentach, pochodzi z czasów polskich. Stary gotycki ratusz, będący siedzibą władz miejskich, zbudowano w latach 1365 – 1380. Obradowała w nim rada miejska składająca się z 7-8 członków, na czele której stał burmistrzi jego zastępca zwany kompanem. Poza tym znajdowała się tam zbrojownia, która zaopatrywala w broń mieszczan zobowiązanych do służby wojskowej oraz rzemieślników zrzeszonych w celach i odpowiedzialnościach za obsadę bram i obroną miasta przed nieprzyjacielem. Zaopatrywanie w broń mieszczan zobowiązanych do służby wojskowej oraz rzemieślników zrzeszonych w cechach i odpowiedzialnych za odsadę bram i obronę miasta Malbork przed nieprzyjacielem. Zaopatrywanie w broń odbywało się pod kontrolą rady miejskiej i bractwa św. Jerzego. W XIV w. włączono do obszaru miasta założoną w latach 1280 – 1281 tzw. Wschodnią dzielnicę, którą zaczęto nazywać Neustadt (Nowe Miasto). Świadectwem tego wydarzenia było nadanie jeszcze w średniowieczu nazwy Neustadt jednej z ulic biegnącej po stronie wschodniej równolegle do rynku. Jej nazwa przetrwała aż do końca drugiej wojny światowej. Ważną rolę w rozwoju gospodarczym miasta odegrały zbudowane między jeziorem Piekarskim a Nogatem młyny wodne: piekarski, Górny, Średni, Szewski, Słodowy i Nowy. Zbudowane nad kanałem Młynówki w końcu XIV i w pierwszej połowie XV w. Służyły do zaspokajania potrzeb mieszkanców. Przy jednym z takich młynów do dziś zachowało się kamienne koło do mielenia zboża. Miasto Malbork założone w prusach od początku przyjęło strukturę miast niemieckich i zamieszkane bylo głównie przez sporowadzonych tu osadników niemieckich. Oni to budowali mury obronne, bramy, młyny, kościoły, ratusze i inne zabytkowe dziś obiekty. Krzyżacy, którzy byli organizatorami i patronami wspomnianychbudowli, udzielali im ulg i zapomóg. Aby zapobiec tak częstym wówczas pożarom, zaczęto coraz częściej stosować cegłę. Z tego okresu zachowało się powiedzenie: Z marmuru Mediolan, z kamienia Buda, Z błota Malbork. W drugiej polowie XIV w. W mieście działało wielu rzemieślnikow: złotników, tkaczy, szewców, malarzy, garbarzy, płatnerzy i rzeźbiarzy. Prowadzono ozywiony handel zbożem, drzewem, skórami i końmi. W mieście zarejestrowane były 174 domy, w tym 85 w rynku a reszta na bocznych uliczkach. Poza tym znajdowało się tu 89 bud kramarskich i rzemieślniczych. W okresie wzmożonych podbojów wzrosło zapotrzebowanie na rzemieslników innych specjalności, a szczególnie rusznikarzy zajmujących się wyrobem i naprawą broni palnej. Na Przedzamczu w Malborku znajdował się zakład rusznikarski produkujący największe w państwie Krzyżackim armaty. Na pczątku XV stulecia, za panowania Konrada von Jungingena i jego brata Urlicha, istniała również mennica. W latach 1404 – 1410 bito w niej srebrne szelągi i guźiczkowe brakteaty z podobizną tarczy wielkiego mistrza, zwane później denarami. O skali produkcji malborskiej mennicy krzyżaskiej świadczy najlepiej fakt, że w latach 1405 – 1406 wybito przeszło siedem milionów sztuk szelągów próby 12 i brakteatów guźiczkowych próby 6 i 5/6. Po sześcioletniej działalności mennicę zmknięto. Wznowienie jej działalności nastąpilo w czasie wojny 13- letniej, za panowania wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausena. W latach 1454- 1457 wychodzą z niej szelągi znacznie gorsze od monet bitych za ich poprzedników. Wartość systemu monetarnego w Malborku wprowazono przez wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode byla następująca: 1 grzywna pruska = 4 wierdunki = 24 szkoje = 45 pólszkojcy = 60 szelągów = 180 kwartników= 720 denarow = (fenygów). Wartość jednej grzywny zmieniała się w zależności od okresu, w którym obowiązywała. W czasach krzyzackich średni koń bojowy kosztował około 10 grzywien, płaszcz damski – pół grzywny , 1 owca – 8 skojców, 1 korzec przenicy – 10 brakteatów. Z przedstawionych faktów wynika, że uczynienie Malborka stolicą państwa krzyżackiego miało bardzo korzystny wpływ na rozwój zamku – siedziby wielkich mistrzów oraz samego miasta i zamożności jego mieszkańców. Most kolejowy w Malborku Historia Malborka jest bardzo interesująca. Jeśli ktokolwiek planuje zatrzymać się na dłużej w Hotelu Grot i przyjechał do Malborka w celach turystycznych powinien zapoznać się z przedstawioną po wyżej historią tego pięknego miasta.W recepcji hotelu można dowiedzieć sie czegoś wiecej o historii miastao, jego dziejach, kulturze. Województwo Malborskie Ziemie, które zostały przyłączone do Królestwa Polskiegow akcie inkorporacyjnym w 1454r. , a ostatecznie zatwierdzone w drugim pokoju toruńskim w 1466r., otrzymały nazwę Prus Królewskich. Były pne według słów Zygmunta III Wazy najbardziej kwitnącą prowincją Rzeczypospolitej. Prusy Królewskie obejmowały obszar 19 657 km. na którym znajdowało się 36 ośedli miejskich i 1969 wiejskich. W ich skład wchodziły trzy województwa: chełmińskie, pomorskie i malborskie. Do Prus Królewskich zaliczono także Warmię stanowiącą odrębną jednostkę administracyjną i znajdują się pod zwierzchnią władzą biskupów warmińskich. Podział na województwa nastąpił wkrótce po wydaniu aktu inkorporacyjnego 6 marca 1454r.Ostatecznie podział ten ukształtował się po drugim pokoju torunskim. Prusy Królewskie wyróżniały się odrębną specyfiką prawno – ustrojową, gospodarczą i społeczną. Zagadnienie autonomii pruskiej najtrafniej ujął Karol górski wprowadzając pojęcie ''kraju'' . Odrębność prowincji zawierała następujace elementy: nienaruszalność terytorium, nadawanie urzędów i godności tylko indygenom, zapewnienie wymiaru sprawiedliwości, nakładanie nowych podatków tylko za zgodą poddanych, system monetarny, miar i wag oraz prawo oporu. Dużą rolę w prowincji pruskiej odgrywały wielkie miasta: Gdańsk, Toruń i Elbląg. Województwo malborskie, wchodzące w skład Prus Królewskich, było najmniejsze pod względem powierzchni i liczby mieszkańców. Było jednak najbardziej zaludnione i odgrywało ważną rolę społeczno–polityczną i militarną. Nosiło ono początkowo nazwę elbląskiego, a od 1467r. malborskiego, skąd wzięła swą nazwę '' ziemia malborska''. Zajmowało ono obszar 2096 km kwadratowych i graniczyło od północy z terytorium Gdańska z Zalewem Wiślanym , od północnego wschodu z Warmią, od wschodu i południa z Prusami Zakonnymi (od 1525r. Z Prusami Książęcymi ), a od zachodu z Wisłą i jej odnogą Leniwką. Zawarty w tych granicach teren stanowił zwarty kompleks, obejmujący obszar Wielkich ( Malborskich ), Małych i Elblązkich Żuław, Wysoczyznę Elbląską, region Tolkmicka i Sztumu oraz zachodnią część okręgu dzierzgońskiego. Szczególnie ważną rolę gospodarczą odgrywały Żuławy, których urodzajne gleby–mady były wynikiem nanosów Wisły i Nogatu. W województwie malborskim znajdowało się 290 osad, w tym 284 wiejskie i 6 miejskich. Własność królewska obejmowała 143 osady wiejskie i 6 miast, czyli 50,2 proc., własność szlachecka 74 osady, czyli 26,0 proc., miejska 65 osad (22,8 proc.), a własność kościelna 2 osady (1,0 proc.). W drugiej połowie XVI w. Własność królewska stanowiła 471 łanów, szlachecka – 1287, miejska – 1457, a kościelna stanowiła 471 łanów, szlachecka–1287–miejska 1457, a kościelna–356. Wchodzący w skład województwa malborskiego Elbląg wraz ze swoimi enklawami stanowił odrębną jednostkę terytorialną. Był jednym z największych miast i dlatego jego reprezentanci wchodzili w skład autonomicznej Rady Pruskiej. Rangę Elbląga podnosił jeszcze fakt, że przez kilka stuleci miasto to pełniło zaszczytną funkcję strażnika pieczęci Prus Królewskich. Po włączeniu Malborka do Królestwa Pruskiego utworzono tu polską władzę administracyjną. Specyficzną cechą województwa malborskiego był brak podziału na powiaty. Wprawdzie w roku 1764 na Sejmiku Generalnym uchwalono utworzenie powiatów: malborskiego, sztumskiego, dzierzgońskiego i elbląskiego, ale uchwala ta przyjęta na osiem lat przed pierwszym rozbiorem faktycznie nie weszła w życie. Malbork był stolicą województwa, ale siedzibą niektórych tylko urzędów. Nie była to bowiem stolica w rozumieniu współczesnym, oznaczającym siedzibę władzi głównych urzędów. Inne też były kompetencje wojewodów i starostów. Administracja znajdowała się na zamku malborskim. Tu tez stacjonowała stale licząca 200 ludzi załoga. Na zamku urzędował równiez burgrabia, czyli komendant zamku. W województwie znajdowały się starostwa – w Malborku, Nowym Dworze, Tolkmicku, Sztumie, Dzierzgoniu i Straszewie. Sąd grodzki zlokalizowany był w Dzierzgoniu, a szlachecki sąd ziemski w Sztumie. W Elblągu znajdowała się samodielna kasztelania. Popisy (okazowanie) odbywały się w Sztumie, a po jego zajęciu przez Szwedów w Dzierzgoniu. Ważną rolę w Prusach Królewskich odegrala utworzona 18 maja 1511r. Ekonomia Malborska, która obejmowała 76 osad w tym dwie młyńskie. Po powstaniu w północnej części Żuław tenuty nowodworskiej i berwałdzkiej obszar Ekonomii Malborskiej zmniejszył się. W 1565r. W jej skład wchodziło 40 wsi na Wielkich Żuławach i 19 na Małych Żuławach. Na obszarze tym liczącym 2950 łanów, mieszkało pod koniec XVI stulecia 8270 bogatych włascicieli ziemskich czyli gburów, 2340 zagrodników, 246 komorników i 992 rzemieślników. Wsie żuławskie, ze względu na żyzną ziemię i właściwą gospodarkę, przynosiły Ekonomii Malborskiej i krajowi bardzo poważne dochody. Pochodziły one z czynników, których wysokość wynosiła od 1 do 3,5 grzywny i w tej wysokości utrzymywała się do końca XVI wieku. Wtedy to ekonom i starost malborski Jan Kostka, chcąc uzyskać większe dochody na potrzeby Komisji Morskiej podwyższył dotychczasowy czynsz do 5 grzywien. Nowy podatek wywołał wiele protestów, ale ostatecznie został utrzymany. Jeszcze uciążliwsze były takie świadczenia jak; kontrybucje, stacje, składniki dla pogorzelcówi dziesięciny. Do tego dochodziły szarwarki, daniny w naturze, prace przy robotach fortyfikacyjnych oraz obowiązek posiadania pancerza, siodła i broni zaczepnej na wypadek wyruszenia w pole do walki z wrogiem obrona dotyczyła tylko prowincji pruskiej. Władza wewnętrzna we wśch spoczywała w rękach sołtysów, którzy mieli do pomocy Radę Wiejską. Władcy polcy w trosce o gospodarkę Żuław nadawali mieszkańcom tych ziem rózne przywileje i brali w obronę w przypadku sporów z ekonomami i wójtami. Również i ekonomowie w dobrze pojętym interesie wsi występowali przeciw szlachcie, usiłującej na sejmikach ograniczyć przywileje Żuławian. Województwo malborskie należało do diecezji pomezańskiej. Jedynie pólnocno- wschodnia jego część ze starostwem tolkmickim podlegała biskupowi warmińskiemu. W połowie XVI wieku na obszarze diecezji pomezańskiej (bez terytorium miasta Elbląga) znajdowało się 50 parafii, na terytorium Elbląga–10, a terenie diecezji warmińskiej 2. Do jednej parafi należało od 1 do 16 osiedli, a ich obszar wynosił od 8 do 113 km kwadratowych. Przeciętnie do jednej parafii należały cztery osady, a ich wielkość wynosiła średnio około 29,3 km kwadratowe. Wielkość obszaru diecezji pomezańskiej na terenie województwa malborskiego (bez rejonu tolkmicka i Elbląga), wyniosła 1466 km. Miasto Elbląg o obszarze 512 km kwadratowe na skutek zupełnego sprotentantyzowania (z wyjątkiem enklawy kościoła św. Mikołaja) wyłączone było spod juryzdykcji kościoła katolickiego. Natomiast rejon Tolkmicka (z wyłączeniem enklawy Brzeziny) o powierzchni 118 km kwadratowe należał do diecezji warmińskiej. W drugiej połowie XVI stulecia na terenie województwa malborskiego mieszkało 55032 osób w tym na wsi–31312 odób, a w mieście–23720 osób. Na 1 km kwadratowy przypadało średnio 26, 3 osób, czyli więcej niż w województwie chełmińskim (20,4) i pomorskim (11,4). W XVI wieku na terenie województwa malborskiego znajdowało się 65 ważniejszych obiektów rzemieślniczych, spośród których 35, czyli 53,85 proc., stanoeiło własność królewską. Wymienić tu należy: 12 wiatraków, 33 młyny, 3 tartaki, 6 foluszy ( budynków z urządzeniami do spilśniania tkanin wełnianych), 4 kuźnie, 3 cegielnie, 3 browary i 1 hutę szkła. Ważną rolę gospodarczą i strategiczną w województwie odgrywały szlaki wodne i lądowe. Po Wiśle i Nogacie krążyły mniejsze jednostki., jak: lomy, szalup, promy i holenderki, które przewoziły różnego rodzaju materiały.