Malborskie Zabytki

Zgodnie z Ustawą o ochronie dóbr kultury i o muzeach z 1962r. odpowiedzialność za stan obiektów zabytkowych spoczywa przede wszystkim na ich właścicielach i użytkownikach. Brak jednak odpowiednich przepisów wykonawczych uniemożliwia pociągnięcie do odpowiedzialności tych użytkowników, którzy nie wywiązują się ze swoich obowiązków. Również Uchwała nr 179 Rady Ministrów z 1978r, w sprawie wykorzystania obiektów na cele użytkowe w Malborku nakłada na użytkowników obowiązek prowadzenia na bieżąco prac remontowo-zabezpieczających i konserwatorskich pod nadzorem wojewódzkich konserwatorów. Ta uchwała także natrafia na ogromne trudności w realizacji, zwłaszcza jeśli zadania wynikające z zawartych umów przekraczają możliwości finansowe gospodarza obiektu. Obserwacje w tym zakresie chcę przedstawić na przykładzie malborskich zabytków oddanych na cele użytkowe. Już pobieżna ich lustracja skłania do niewesołych refleksji. Wspaniałe przykłady mecenatu instytucji i osób prywatnych nad dobrami kultury – jak chociażby wzorowe utrzymywanie przez Władysława Romanowskiego dziewiętnastowiecznego domu mieszkalnego w Żuławach koło Malborka – są, niestety, odosobnione. Ogólne wrażenie jest takie, że obiekty będące pomnikami dawnej, bogatej w wydarzenia historyczne przeszłości Malborka znajdują się w złym stanie i wymagają pilnych prac konserwatorskich. Na stan ten wpłynęło wiele czynników destrukcyjnych: ostrzał artyleryjski ciężkich dział w czasie wojny, liczne pożary, wzrastający z roku na rok ruch kołowy i kolejowy, opady i zniszczenia atmosferyczne oraz....... ludzka niefrasobliwość. W okresie powojennym malborskie obiekty zabytkowe były odrestaurowane i pochłonęły znaczne środki finansowe wypracowane przez nasze społeczeństwo. Sposób w jaki usunięto zniszczenia wojenne i zrealizowano program odbudowy i zagospodarowania, godzien jest najwyższego podziwu. Upływający jednak czas, różne czynniki obiektywne, a nade wszystko pozostawienie wielu zabytków bez jakiegokolwiek nadzoru to przyczyny ich częściowej dewastacji. Stąd apele do zakładów pracy o wydzierżawienie opuszczonych obiektów i partycypowanie w zachowaniu ich substancji. Trudna sytuacja ekonomiczna naszego kraju i nader skromne kwoty jakimi dysponuje wojewódzki konserwator, nie pozwalają obecnie na przeprowadzenie niezbędnych prac konserwatorskich w Malborku, a znalezienie gospodarzy z sercem do zabytków z uwagi na olbrzymie koszty utrzymania, nie jest również sprawą łatwą. Musimy jednak uczynić wszystko, aby nie dopuścić do zagłady tych obiektów, które mają ciekawe rozwiązania architektoniczne i wybitne wartości historyczne. Do takich obiektów należą bezsprzecznie w Malborku: staromiejski ratusz gotycki, szkoła łacińska, dwie bramy wkomponowane w ciąg murów miejskich, młyn nad kanałem Juranda i dawny szpital dla ubogich. Dzięki temu turyści mogą oglądać i podziwiać zabytki w pełnej okazałości oraz mieszkać w malborskich hotelach. Staromiejski Ratusz Stare Miasto w Malborku, zbudowany w latach 1365 – 1380, stanowi prawdziwą perłę gotyckiej architektury municypalnej. Jest budowlą dwukondygnacyjną, podpiwniczaną, o wysokim dwuspadowym dachu. W czasie ostatniej wojny został dotkliwie zniszczony i okaleczony i okaleczony z zewnątrz. W latach 1958 – 1959 odbudowany, w dużej mierze ze składek SFOS. W tym czasie zeszpecono go tzw. Dobudówką, która nie harmonizuje z czerwoną bryłą obiektu. Od 1961r. Jest siedzibą Młodzieżowego Domu Kultury. Stan zabytkowego obiektu z roku na rok pogarszał się. W tej sytuacji przystąpiono do prac zapobiegających dalszej dewastacji, a szczególnie zabezpieczających ściany i fundamenty przed nasiąkaniem wodą a następnie ich osuszenie. Dzięki decyzjom konserwatora zabytków w Elblągu i pracy specjalistów obiekt, w którego murach gościł Mikołaj Kopernik, a w piwnicach przesłuchiwano patriotów polskich należących do tajnej organizacji Związku Polaków '' Młody Las'', wrócił do dawnej świetności. Szkoła Łacińska, zbudowana w XIV w ., zlokalizowana jest w pasie murowanej i wzmocnionej przyporami skarpy nadnogackiej, pełniącej niegdyś funkcję muru obronnego. Zachowały się dolne kondygnacje murów budowli, w której pierwotnie miało prawdopodobnie siedzibę bractwo św. Jerzego. Od XVI w . do 1864r. Znajdowała się w niej szkoła w której uczono porządków łaciny. W 1945r. Budynek spłonął i przez długie lata stał jako ruina. Budynek ten, zbudowany jeszcze za czasów wielkiego mistrza Winricha von Kniprode, czeka w dalszym ciągu na odbudowę i zagospodarowanie. W prawdzie odbudowa dokumentacji została sporządzona w 1971 roku jednakże prace budowlane prowadzone przez Pracownię Konserwacji Zabytków, ze względu na brak pieniędzy, ograniczały się do częściowej odbudowy, schodów i wstawienia drzwi. W 1978 roku gmach ten został przejęty przez Młodzieżowy Dom Kultury, który urządził w nim Ośrodek Sportów Wodnych. Obecnie jest niezagospodarowany. Brama Garncarska Zbudowana w latach 1320 – 1330, znajduje się w pasie murów obronnych, otaczających Stare Miasto id strony wschodniej. W czasie ostatniej wojny brama została bardzo zniszczona i okaleczona. Podczas odbudowy w 1955 roku nakryto ją czterospadowym dachem, uzupełniono ubytki cegieł i wykonano prace zabezpieczające przed dalszą dewastacją. Przez wiele lat nie była zagospodarowana . Brama Mariacka Zbudowana w tym samym czasie co poprzednia, usytuowana jest w południowej części murów obronnych. W 1945 roku została całkowicie wypalona, a mury okaleczone pociskami. Podczas odbudowy w 1964 roku nie uwzględniono nadbudówki i nie zrekonstruowano czterospadowego dachu. Przez wiele lat brama nie miała użytkownika. Dopiero w latach siedemdziesiątych urządzono niej kawiarnię, co wymagało prac adaptacyjnych wewnątrz obiektu i wykonania schodów po stronie zewnętrznej. Groźny pożar na początku lat osiemdziesiątych strawił urządzenia wewnętrzne i w znacznym stopniu osłabiły mury. Na domiar złego po pożarze brama nie została należycie zabezpieczona i znajduje się w stosunkowo dobrym stanie. Młyn Górny Zbudowany został w XV wieku przetrwał do dzisiaj dzięki zabiegom konserwatorskim przeprowadzonym w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych. Odnowiono wówczas wnętrze młyna, naprawiono mury, zmieniono pokrycie dachu. Szpital Jerozolimski Przy ulicy Armii Krajowej 68 wymieniony został po raz pierwszy w 1528 roku jako szpital biednych ludzi. Działania wojenne, pożar w połowie lat pięćdziesiątych i wstrząsy będące wynikiem usytuowania przy bardzo ruchliwej ulicy. Inne zabytki to: Zabytkowe witraże, Ołtarz Grudziądzki, Elbląski Relikwiarz, Tryptyk z Tękit, Wszelkich informacji o pracy muzeum zamkowego można zasięgnąć w recepcji Hotelu Grot. Miejsca Pamięci Narodowej Malborskie nekropolie Malbork, ze względu na swą wielowiekową przeszłość historyczną, posiadał wiele cmentarzy i często z tego powodu nazywany był miastem umarłych. 31 sierpnia 1961 roku w wyniku zarządzania władz zamknięto aż 13 miejsc ostatniego pochówku. Większość z nich została zlikwidowana lub zgodnie z decyzją 478 Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 4 października 1974 roku przeznaczona na inne cele. A oto wykaz zamkniętych cmentarzy na terenie miasta: Cmentarz luterańsko – augsburski, ewangelicko – katolicki, baptystów, wojenny, żołnierzy Wehrmachtu.